Ngành xi măng Việt Nam đang đứng trước những biến động mới khi thị trường xuất khẩu xuất hiện thêm rào cản phòng vệ thương mại, trong khi giá nhiên liệu và chi phí sản xuất trên thế giới tiếp tục diễn biến theo hướng bất lợi.

Một trong những thông tin đáng chú ý là việc Nam Phi chính thức khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với xi măng Portland có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique.

Nam Phi điều tra xi măng nhập khẩu từ Việt Nam

Ngày 18/9/2026, Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế Nam Phi (ITAC) công bố khởi xướng điều tra đối với xi măng Portland thuộc phân nhóm thuế quan 2523.29 từ Việt Nam và Mozambique.

Theo thông tin được Ximang.vn đăng tải, hồ sơ đề nghị điều tra do ba doanh nghiệp gồm Afrimat, InterCement South Africa và Dangote Cement South Africa cùng nộp lên ITAC. Thị trường được xem xét không chỉ giới hạn ở Nam Phi mà liên quan tới Liên minh Thuế quan miền Nam châu Phi (SACU), gồm Nam Phi, Botswana, Eswatini, Lesotho và Namibia.

Đáng chú ý, theo Bản tin chuyên ngành Ximang.vn:

Đối với Mozambique, biên độ sơ bộ được nêu là 90,51%.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng 37,04% mới là biên độ được xác định ở giai đoạn sơ bộ, không phải kết luận cuối cùng và cũng chưa đồng nghĩa với việc xi măng Việt Nam lập tức bị áp thuế chống bán phá giá ở mức này.

ITAC xác định thời kỳ điều tra bán phá giá từ ngày 01/01/2025 đến 31/12/2025; thời kỳ xem xét thiệt hại kéo dài từ 01/01/2023 đến 31/12/2025. Các bên liên quan có thể gửi ý kiến về vụ việc trước ngày 16/10/2026.

Xuất khẩu xi măng sẽ phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao

Theo quan điểm của Công ty Cổ phần Quang Tiến, vụ việc tại Nam Phi cho thấy một vấn đề rộng hơn: khi năng lực sản xuất xi măng của Việt Nam ở mức lớn và xuất khẩu trở thành một kênh tiêu thụ quan trọng, các doanh nghiệp sẽ ngày càng phải quan tâm đến những công cụ phòng vệ thương mại tại thị trường nhập khẩu.

Cạnh tranh bằng giá đơn thuần sẽ ngày càng khó khăn. Bên cạnh chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến hồ sơ chi phí, giá bán nội địa, giá xuất khẩu, logistics và khả năng giải trình minh bạch khi cơ quan quản lý nước nhập khẩu tiến hành điều tra.

Giá nhiên liệu tiếp tục gây sức ép lên chi phí sản xuất

Song song với vấn đề thương mại, ngành xi măng còn chịu tác động trực tiếp từ thị trường năng lượng.

Theo Ximang.vn, giá năng lượng quốc tế trong tháng 8/2026 đồng loạt tăng trong bối cảnh những gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz làm gia tăng lo ngại về nguồn cung. Giá petcoke cũng tăng nhưng với tốc độ thấp hơn than, qua đó làm gia tăng lợi thế tương đối về giá của petcoke so với than.

Đối với ngành xi măng – lĩnh vực tiêu thụ rất lớn nhiên liệu và điện năng – biến động này có thể tác động trực tiếp đến giá thành clinker và xi măng.

Góc nhìn từ Quang Tiến: Giảm chi phí phải bắt đầu từ hiệu quả vận hành

Theo chúng tôi, trong bối cảnh giá năng lượng biến động và thị trường xuất khẩu ngày càng xuất hiện nhiều rào cản, bài toán của các nhà máy xi măng không chỉ là tăng sản lượng mà phải chuyển mạnh sang tối ưu chi phí trên mỗi tấn sản phẩm.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đồng thời kiểm soát tiêu hao nhiên liệu, điện năng, độ ổn định của dây chuyền, thời gian dừng máy, tổn thất nguyên liệu và hiệu quả của hệ thống xử lý bụi.

Áp lực cũng là động lực đổi mới

Vụ điều tra của Nam Phi và biến động giá nhiên liệu là hai vấn đề khác nhau, nhưng đều cho thấy môi trường kinh doanh của ngành xi măng đang thay đổi nhanh.

Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh bền vững sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí – nâng cao hiệu suất thiết bị – tiết kiệm năng lượng – giảm phát thải – nâng cao chất lượng và đa dạng hóa thị trường.

Với các doanh nghiệp cung ứng thiết bị và vật tư phụ trợ cho ngành xi măng như Quang Tiến, đây cũng là yêu cầu phải tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, lựa chọn vật liệu phù hợp với từng điều kiện vận hành và đồng hành cùng nhà máy trong việc giảm chi phí vận hành dài hạn.

Nguồn tham khảo: Bản tin chuyên ngành Ximang.vn – “Nam Phi điều tra chống bán phá giá xi măng Việt Nam, giá nhiên liệu đồng loạt tăng”, đăng ngày 26/09/2026. Bài viết được Công ty Cổ phần Quang Tiến tổng hợp, phân tích và biên soạn lại trên cơ sở các thông tin công khai; phần nhận định thể hiện góc nhìn của doanh nghiệp.